بیش از دو قرن پیش در سال 1779 کارل ویلهم شیل شیمیست سوئدی با حرارتدهی به روغن زیتون و مونو اکسید سرب برای اولین بار گلیسیرین را تهیه کرد. او از این کشف تصادفی خود بسیار خوشحال بود و آن را “اصل شیرین چربی” نامید. شیل به آزمایش و مقایسه گلیسیرین با سایر شکرهای کشف شده در آن دوران پرداخته و متوجه تفاوت آن با دیگر شیرینکنندهها شد. طبق آزمایشات او گلیسیرین مانند بقیه شکرها تشکیل کریستال نداده، تخمیر نشده و مقاومت گرمایی بالاتری را نسبت به آنها از خود نشان میداد.
او فرق بین گلیسیرین و قند نیشکر را به خصوص در نسبتهای اکسیژن مورد بررسی قرار داده و نشان داد که مقدار بیشتری اسید نیتریک برای اکسیده کردن گلیسیرین نسبت به نیشکر مورد نیاز است و همچنین گلیسرول در واکنش با اتانول، بر عکس قند نیشکر باز تولید نخواهد کرد. او نشان داد که گلیسیرین با اینکه کریستالیزه نمیشود امکان تقطیر آن وجود دارد و در دماهای بالاتر تجزیه خواهد شد.
میشل اوژن شورول شیمیدان فرانسوی نام گلیسیرین را برای آن از لغت یونانی Glykys به معنای شیرین در سال 1811 انتخاب نمود. او همچنین در سال 1823 راه جدیدی برای تولید پنجاه اسید چرب از چربیها به وسیله یک باز(آلکالی) را اختراع کرد، که شامل بازیافت گلیسیرین آزاد شده در طول پروسه میشد.
سیزده سال پس از آن در سال 1836 فرمول شیمیایی گلیسیرین توسط دانشمندی فرانسوی به نام تئوفیل جولز پلوئز به صورت تجربی C3H8O3 پیشنهاد شد و پنجاه سال بعد فرمول ساختاری آن C3H5(OH)3 توسط دو دانشمند فرانسوی مارسلین بارتلت و لوکئا ارائه شده و مورد قبول همگان قرار گرفت.
آشکار شدن اهمیت تجاری گلیسیرین به استفاده از دینامیت باز میگردد. آلفرد نوبل در سال 1866 با ساخت نیتروگلیسیرین و استفاده از آن در دینامیت که پایدار، قابل حمل و دارای قدرت انفجاری بسیار بالایی بود، گلیسیرین را به مادهای با ارزش در تجارت جهانی به خصوص تجارت تسلیحاتی تبدیل کرد.
دینامیت تبدیل به اولین کاربرد گلیسیرین در دنیا شد و به طبع آن گلیسیرین تاثیر بسیار بزرگی بر توسعه صنعتی گذاشت زیرا دینامیت دسترسی به بسیاری از ذخایر معدنی و نفتی زیر زمین را ممکن کرده و مقدار زیادی از آن در ساخت راههای ریلی و دیگر پروژههای ساخت و ساز استفاده شد، که مشهورترین آنها ساخت کانال پاناما بود که به 4000 تن گلیسیرین و 8000 هزار تن ماده منفجره نیاز داشت.
جالب است بدانید که گلیسیرین نقش بزرگی در طبیعت بازی کرده و یکی از شگفتیهای آن محسوب میشود. این ماده شیمیایی به فرآیند زندگی گره خورده و قسمتی از بدن تمام سلولهای زنده است. این ماده شیمیایی به طور طبیعی در شرابها، آبجوها، نان و سایر محصولات تخمیری حاصل از دانهها و شکرها تولید شده و در طبیعت به شکل تری گلیسیرید یافت میشود.
گلیسرین چیست ؟
گلیسیرین یک الکل قندی با فرمول شیمیایی C3H8O3 است. اگرچه این به طرز چشمگیری شبیه به ساختار ایزو پروپیل گلایکول است ، این دو ترکیب بسیار با هم متفاوت هستند . از نظر جسمی ، گلیسیرین مایع بی رنگ و غیر سمی است که با طعم شیرین آن مشخص می شود. از نظر شیمیایی ، گلیسرین الکل تری هیدریک است که به دلیل رطوبت پذیری و حلالیت آن در آب شناخته شده است.
کاربرد گلیسرین در لوازم آرایشی
ساختار سه هیدروژنه ی گلیسیرین بدین معنی است که قابل مخلوط شدن در آب است و بسیار رطوبت پذیر است. این بدان معناست که نه تنها در آب قابل حل شدن است بلکه قادر به جذب آب از محیط اطراف خود است. به همین دلایل ، معمولاً از آن به عنوان ماده مرطوب کننده ( ماده ای که رطوبت را حفظ می کند ) و نرم کننده ( ماده ای با خصوصیات نرم کننده ) استفاده می شود .
از آنجا که این ماده غیر سمی است ، گلیسیرین را می توان در همه ی قسمت های مختلف پوست از جمله غشای مخاطی استفاده کرد . همه این خصوصیات باعث می شود گلیسیرین به خوبی برای انواع کاربردهای آرایشی ازجمله فیس واش , اسپری آب صورت , شامپو , وغیره مناسب باشد.
گلیسرین در مراقبت از پوست
گلیسیرین نه تنها یک مرطوب کننده عالی است ، بلکه دارای طیف وسیعی از ویژگی های ترمیم کنندگی است که آن را برای استفاده در انواع مختلفی از محصولات مراقبت از پوست مناسب می کند.
خاصیت مرطوب کنندگی و رطوبت پذیری آن به این معنی است که گلیسیرین در ترمیم و بازسازی سلول های پوستی می تواند تا حدود زیادی مؤثر باشد. به همین دلیل می تواند به بهبود ترک پاشنه های پا ، اگزما و درماتیت دست کمک کند. استفاده از گلیسیرین همچنین مدت زمان بهبودی زخم و همچنین بهبود ظاهر زخم را تا حدود 25٪ کاهش می دهد. جالب است بدانید که استفاده از گلیسرین حتی می تواند ، pH پوست شما را دوباره متعادل کند.
وقتی پوست ما چربی را از غدد روغن خود ترشح می کند ، بعداً با مخلوط شدن این چربی با عرق طبیعی سطح پوست ، یک لایه ی اسیدی تشکیل می دهد. این لایه دارای pH است که بین 4/4 و 5/5 متغیر است و این میانگین تعادل pH پوست است. یک لایه ی اسیدی در سطح پوست ما ممکن است بی نظیر به نظر برسد ، اما در واقع برای محافظت از پوست ما در برابر آلودگی و سموم ضروری است.
کارهای زیادی وجود دارد که می توانیم pH مناسب پوست را از بین ببرد . به عنوان مثال ، استفاده از نوع صابون نامناسب می تواند تأثیر زیادی بر چهره و ظاهر شما داشته باشد. هنگامی که پوست خشک است ، به این معنی است که pH بالاتر از 5.5 است و بنابراین پوست بسیار قلیایی است. هنگامی که پوست ملتهب باشد یا مستعد ابتلا به بیرون ریزی و جوش زدن باشد ، این نشان می دهد که pH کمتر 5/5 است و بنابراین بسیار اسیدی است.
از شیر پاک کن برای کمک به تعادل pH پوست شما استفاده می شود و گلیسیرین به خصوص در این مورد بسیار خوب است زیرا این ماده نرم کننده و مرطوب کننده است. بسیاری از تونرهای صورت حاوی گلیسیرین هستند که به عنوان یک ماده تشکیل دهنده آن استفاده می شود. یک شاهد بر عدم سمیت آن این است که گلیسیرین در مراقبت از پوست نوزاد نیز کاربرد های مهمی دارد.
- ضد پیری
آیا اخیراً در آینه نگاه کرده اید و متوجه چروک هایی شده اید که در حال شکل گیری هستند؟ این روند طبیعی پیری در ما انسان هاست.
افزایش سن باعث مشکلات پوستی دیگری مانند خشکی پوست می شود که رطوبت خود را از دست داده است.
- رطوبت ساز
گلیسیرین یکی از موثرترین مرطوب کننده های دست و صورت است که به جذب رطوبت پوست کمک می کند. این مایع بی رنگ به عنوان یک نگهدارنده رطوبت از پوست شما در برابر تبخیر محافظت می کند.
- ضد آکنه
همه کسانی که از آکنه رنج می برند می دانند که یافتن درمان ایمن در داروخانه ها غیرممکن است. اگر این مشکل را دارید، فقط گلیسیرین را به لوازم آرایشی خود اضافه کنید.
- رفع جوش های سر سیاه
هیچ چیز به اندازه جوش های سر سیاه زشت نیست. گاهی اوقات همه درمان های صورت و OTC نمی توانند از شر این جوش های زشت خلاص شوند.
گلیسیرین در درمان جوش های سرسیاه نیز معجزه می کند.
- کاهش لکه ها
لک ها، خال ها و خطوط پیری به سختی پاک می شوند. اما استفاده منظم از گلیسیرین به مرور زمان کمک خواهد کرد.
گلیسیرین به آبرسانی پوست ادامه می دهد، خاصیت ضد باکتریایی دارد و pH پوست را کنترل می کند.
- ناجی لب
چین و چروک روی لب دشمن زنان است. به خصوص در ماه های سردتر که بدتر می شود.
در حالی که اکثر ما از بالم لب های شیمیایی و تبلیغاتی برای حل این مشکل استفاده می کنیم، مصرف گلیسیرین غیر سمی ملایم راهی با همان میزان پاسخ اما بسیار ملایم تر به شما ارائه می دهد.
- برای سوختگی
سوختگی می تواند بسیار دردناک باشد و در صورت عدم درمان می تواند به یک مشکل جدی تبدیل شود.
در حالی که در سوختگی های شدید باید فورا به پزشک مراجعه کنید، برای سوختگی های خفیف تر می توانید گلیسیرین را در نظر بگیرید.
گلیسیرین بر خلاف پمادهای درمانی به دلیل ملایم بودن سایر علائم سوختگی مانند سوزش و خارش را تسکین می دهد.
- محلول ضد آفتاب
شما می توانید از گلیسیرین به عنوان یک ضد آفتاب ملایم استفاده کنید زیرا پوست شما را هیدراته نگه می دارد و از اشعه های مضر و آلودگی هوا جلوگیری می کند.
حتی اگر پوست خود را برنزه کرده اید، گلیسیرین می تواند با از بین بردن منافذ به شما کمک کند رنگ طبیعی پوست خود را به دست آورید.
انواع کاربرد گلیسیرین
از امولسیفایر در صنایع غذایی استفاده می شود تا با عمل به عنوان ماده ی واسطه از جداسازی روغن و آب در مخلوط جلوگیری شود. این به ایجاد امولسیون پایدار و همگن کمک می کند که ماندگاری بیشتری دارند. به عنوان مثال هنگام تهیه نان ، امولسیفایرها برای حفظ شکل ظاهری ، رطوبت و ماندگاری نان بسیار مهم هستند.
می دانیم که چربی ها تری گلیسیرید هایی هستند که دارای مقداری گلیسیرین هستند. در طبیعت ، گلیسیرین به جای داشتن 3 گروه هیدروکسید ( OH ) ، 3 اسید چرب به ساختار آن متصل است. در تولید طبیعی گلیسیرین ، یکی از این اسیدهای چرب برداشته می شود . این امر به مولکول گلیسیرین اجازه می دهد تا به چیز دیگری مثلا آب وصل شود ، در حالی که اسیدهای چرب باقیمانده به سایر چربی ها وصل می شوند.
بنابراین ، اکنون این مولکول ( گلیسرین ) دارای یک انتهای جذب کننده ی آب است که با آب در تعامل است و یک دم آبگریز که با چربی و روغن در تعامل است. این نحوه ساخت مولکول های امولسیون کننده است و نشان می دهد که چرا گلیسیرین یک امولسیفایر خوب می سازد.
بیایید به مثال نان برگردیم. مونوگلیسیریدها ، گلیسرول استرهای اسیدهای چرب ، به عنوان امولسیفایر مورد استفاده قرار می گیرند تا به تثبیت خمیر کمک کرده و از بیات شدن آن جلوگیری کنند. امولسیفایرها نیز در اثر تعامل با گلوتن برای تقویت شبکه پروتئین نقش مهمی در بافت نان دارند. در کیک ها و شیرینی ها ، امولسیفایرها مهم هستند زیرا باعث افزایش پایداری حباب ها و تخلخل های آن ها می شوند . این همان چیزی است در نهایت باعث می شود که محصول نهایی سبک و متخلخلی تولید شود.
امولسیفایرها با ایجاد فرمول غنی تر و تثبیت شده تر باعث بیشتر شدن ماندگاری نان و محصولات مربوط به آن می شود . ساختار خاص ، رطوبت پذیری و طعم شیرین گلیسیرین ، را از به یک امولسیفایر ایده آل تبدیل می کند.
- کاربرد گلیسرین در مرطوب کننده ها
ظرفیت گلیسیرین به عنوان امولسیفایر با خواص مرطوب کنندگی آن تقویت می شود ، این همان چیزی است که به نان ، شیرینی و سایر محصولات پخته شده را به رطوبت خود می بخشد. همچنین با کمک به جذب رطوبت و آب از محیط به حفظ مواد غذایی کمک می کند ، بنابراین احتمال بیات شدن این نوع محصولات را کاهش می دهد.
- گلیسرین در مواد دارویی
گلیسیرین یکی از پرکاربردترین ترکیبات موجود در داروهایی است که در نسخه های پزشکی وجود دارند ، که بعد از آب رتبه ی دوم را به خود اختصاص می دهد . گلیسرین موارد مصرف و کاربرد های بسیار فراوانی در صنعت تولید دارو را به خود اختصاص می دهد و بیشتر برای کمک به بهتر شدن طعم دارو ها استفاده می شود.
- گلیسرین به عنوان شیرین کننده
طعم شیرین گلیسیرین یکی از قابل تشخیص ترین ویژگی های آن است. در واقع ، 60٪ شیرین تر از سایر قندهای تصفیه شده با درصد کالری پایین تر در هر قاشق چای خوری محسوب می شود.
گلیسیرین در صنایع غذایی به عنوان شیرین کننده مصنوعی استفاده می شود. به بستنی و بیشتر غذاهای فرآوری شده اضافه می شود. معمولاً در پخت و پز استفاده می شود ، به خصوص در تهیه گلدان های شیرین تر و شیرین تر و چسبناک تر.
- گلیسرین در صنایع غذایی
خصوصیات رطوبت دهنده و طعم شیرین گلیسیرین به آن در صنایع غذایی که در آنجا به عنوان یک عامل مرطوب کننده ، امولسیفایر ، شیرین کننده و نگهدارنده رفتار می کند ، کاربردهای زیادی را در صنایع غذایی ایجاد می کند.
خواص گلیسیرین
همانطور که در ابتدای یادداشت نیز ذکر شده است گلیسیرین مایعی شفاف، بیرنگ و بو با طعمی شیرین است که با داشتن سه گروه هیدروکسیل، الکلی نوع سوم محسوب میشود. این ماده شیمیایی در 18 درجه سانتیگراد ذوب شده و در 290 درجه سانتیگراد خواهد جوشید. ویسکوزیته گلیسیرین بسیار بالاست و برابر با 1.5 پاسکال بر ثانیه.(معادل 15 پوآز) است. گلیسرول دانسیتهای برابر با 1.261 گرم بر سانتیمتر مکعب دارد و نقطه اشتعال آن 160 درجه سانتیگراد است. این ماده شیمیایی با فرمول C3H8O3 دارای 6 اتم سنگین و به هر میزانی در آب حل میشود، اما در اترها و الکلها خیلی کم حل خواهد شد.
گلیسیرین در بنزن، کربن تتراکلرید، کلروفرم و دی سولفید کربن و غیره حل نخواهد شد. چگالی بخار آن برابر با 3.17 گرم بر سانتیمتر مکعب است و فشار بخار آن 0.003 میلیمتر جیوه در 50 درجه سانتیگراد است. مخلوط گلیسیرین با آب و اتانول و منو پروپیلن گلیکول به طور شیمیایی پایدار است تا 20 درجه سانتیگراد ذوب نخواهد شد، اما این ماده شیمیایی آلی در 393 درجه سانتیگراد به خودی خود آتش خواهد گرفت و در صورت تجزیه بر اثر گرما ماده سمی آکرولین را تولید خواهد کرد. گلیسیرین دارای pH 5.5 تا 8 است و بهترین شرایط نگهداری این ماده شیمیایی در دمای 2 تا 8 درجه سانتیگراد است.
روش تولید گلیسیرین
گلیسیرین معمولا از منابع گیاهی و جانوری جایی که تری گلیسیریدهای استری گلیسرول با زنجیرهای طولانی اسید کربکسلیک قرار دارد، تهیه میشود. هیدرولیز، صابونی کردن یا استری کردن این تری گلیسریدها تولید گلیسیرین و اسید چرب میکند.
سخن پایانی
ملاحظات گلیسیرین روی صورت: تا کنون به فواید گلیسیرین برای صورت پی برده ایم. اما قبل از انجام این کار، باید چند نکته را در نظر داشته باشید.
- اگرچه گلیسیرین به ندرت باعث خارش بسیار خفیف می شود، اما در برخی از زنان می تواند باعث واکنش های آلرژیک شود.
- این ماده غیر سمی و محلول در آب برای پوست بسیار ملایم است، اگرچه مانند همه لوازم آرایشی پوست، بهتر است ابتدا آن را روی پوست دست آزمایش کنید.
- در صورت داشتن علائم آلرژی مانند بثورات قرمز، تورم یا کهیر با پزشک خود تماس بگیرید.
- همیشه گلیسیرین را برای استفاده روی پوست با آب یا گلاب رقیق کنید.
- از مقادیر کم استفاده کنید و بیشتر از مقدار توصیه شده روی پوست نگه ندارید. پس از مدت کوتاهی آن را بشویید تا گلیسیرین کثیفی، کثیفی و گرد و غبار روی پوست شما را جذب نکند.
- گلیسیرین می تواند باعث ایجاد حساسیت به نور خورشید شود. بعد از استفاده از ضد آفتاب استفاده کنید.
سوالات متداول
گلیسیرین خوراکی چیست ؟
گریدی از این محصول است که برای استفاده در صنایع غذایی مناسب است. معمولا به عنوان روان کننده ، شیرین کننده و نگهدارنده مورد استفاده قرار می گیرد و منبع آن می تواند گیاهی ، حیوانی و یا سنتزی باشد.
گلیسیرین فنیکه چیست ؟
قطره ای است دارویی که برای از بین بردن جرم و چربی های جمع شده در داخل گوش مورد استفاده قرار می گیرد.
چرا این ماده شیرین است ؟
گلیسیرین یک الکل قند است و هنگامی که با آب مخلوط شود ، مایعی شربت مانند و بدون بو تولید می شود که مزه ای شیرین دارد.
آیا گلیسیرین حلال است ؟
از آنجایی که کلمه حلال دو معنی و مفهوم متفاوت دارد جواب هر دو سوال را می دهیم :
- شرعی: بله حلال است .
- شیمیایی: گلیسرول به دلیل قطبیت بالا و نقطه جوش بالایی که دارد یک حلال خوب به شمار می آید.
آیا گلیسرول و گلیسیرین یک ماده هستند ؟
با اینکه گلیسرول نام دیگری از گلیسیرین است اما به طور قرار دادی گلیسیرین به ماده ی ساخته شده و گلیسرول به عنصر تشکیل دهنده گفته می شود. به طور مثال شربت گلیسیرین از حدود 99.7 درصد گلیسرول تشکیل شده است.
تفاوت گلیسیرین و پارافین چیست ؟
گلیسیرین و پارافین دارای کاربردهای مشابهی هستند با این تفاوت که کاربرد های پارافین بیشتر در حوزه صنعت می باشد، استفاده هایی تحت عنوان روغن های حرارتی، روان کننده در ماشین آلات، مایع خنک کننده برای سیستم های الکترونیکی،استفاده در تولید گریس ها، حشره کش ها، چسب و مایغ ضد آب تنها بخشی از کاربردهای آن می باشد،این ماده مانند گلیسیرین استفاده دارویی داشته با این تفاوت که گستردگی این کاربرد کمتر بوده و استفاده از آن نیز برای تولید محصولات آرایشی رواج کمتری دارد. دلیل این موضوع بسته شدن منافذ پوست و ماندن چربی روی پوست و آسیب به آن ذکر شده است.
